Boombehoudbeleid, koppelen met Zorgplicht, heeft stevige ankers nodig

In een aantal gemeenten is regelmatig sprake van een beleid over het behoud van bomen, het zogenaamde ‘Boombehoudbeleid’, waarbij sprake is van de Zorgplicht van de gemeente. In veel gemeenten wordt bij de Zorgplicht in eerste instantie gedacht aan de veiligheid van de bezoekers, de geparkeerde auto’s om daarna pas te denken aan de veiligheid van de bomen. Stichting De Groene Mantelzorger is van mening dat dit anders moet en dat men uit moet gaan van de bomen om daarna verder te kijken. In het kader van het concept ‘Bomenbehoudbeleid 2026 Gilze en Rijen’ - wat tot 31 mei op de gemeentelijke site had moeten staan, maar niet te vinden is - is gekeken naar het Boombehoudbeleid. 

Aandachtspunten Boombehoudbeleid 
Stichting De Groene Mantelzorger heeft al vele gemeentelijke sites bekeken indien er wat gemeld werd over ‘de kap van bomen’ en heeft daarbij gezien dat er nogal wat verschillen zitten in de benadering van het Boombehoudbeleid en de zorgplicht van de gemeenten. Daarom worden een aantal punten voorgesteld - mogelijk zijn er al gemeenten met een aantal zaken bezig - die meegenomen kunnen worden in het beleid over het behoud van het broodnodige groen in de gemeenten, en dan met name over de bomen. 

Onderhoud en beheer 
Belangrijk zou moeten zijn voor elke gemeente, dat behouden blijft wat er is en dat bij noodzakelijke kap - ziekte of maatschappelijke noodzaak - er 1 à 2 bomen voor elke gekapte boom herplant gaan worden op dezelfde locatie of in de nabije omgeving. Een boom die gekapt wordt in wijk 1 en wordt ‘gecompenseerd’ in wijk 2 heeft natuurlijk geen enkele waarde voor wijk 1. Bij het beheer wordt gewerkt met genoeg ruimte om de bomen, waarbij het van belang is dat een boom genoeg boomspiegel heeft - minimaal in overeenstemming met de kroon of eventueel te verwachte kroon - zonder dat deze bedekt wordt met wortelremmende metalen roosters, die tevens als openbare asbak worden gebruikt. 

Bij het beheer is het tevens van belang om een zogenaamd natuurlijk beheer mee te nemen, waarbij men moet denken aan het maaibeleid, bomen laten liggen waar het kan en niet al het onkruid op groenplaatsen hoeft  te verdwijnen. Bij het beheer hoort ook dat men zorgt voor de boom, wat inhoudt dat men de bomen periodiek controleert, liefst elke 3 à 4 jaar en bij specifieke bomen nog wat vaker, zonder een periode over te slaan. Bomen worden alleen gekapt, wanneer het écht nodig is en niet om een brug aan te leggen of een fietspad om een gebouw aan te passen.  

Actueel, actief en digitaal beheersysteem
Om de bomen te kunnen ‘verzorgen’ is het van groot belang dat er een actueel, actief en digitaal systeem is, waarin alles wordt vastgelegd. De Groene Mantelzorger is van mening dat dit systeem zo compleet mogelijk moet zijn - liefst gekoppeld aan Google Maps - en openbaar op de gemeentelijke site is te zien. Dit houdt in dat elke bewoner van een straat, buurt en wijk - die mee wil denken over het groen of wordt uitgenodigd om mee te denken - de gegevens zo kan opvragen.

Hierbij is het van groot belang, dat de gegevens van de bomen - zoals naam, locatie, plantdatum, gezondheidsstatus, de laatste 3 rapporten van de periodieke controles en de toekomstverwachting - actueel ingezien kunnen worden. Daarnaast kunnen onvolkomenheden onmiddellijk gemeld worden, zoals bij een gemeente de verkeerde bomen staan geregistreerd - en dus verkeerde plantdatum - en in een andere gemeente waarbij de boomnummers niet kloppen en heel vaak dezelfde nummers voorkomen. Bij een eventuele kap van bomen worden dan de verkeerde gegevens meegenomen, wat voor De Groene Mantelzorger betekent dat de kap minimaal opgeschort moet worden. Dit laatste is ook van toepassing als een gemeente aangeeft dat bomen overlast veroorzaken, maar bij navraag geen of steeds wisselende klachten overlegd worden. 

In een actief, actueel en digitaal beheersysteem - zoals een geoJson kaart - is tevens van belang om de bomen die beschadigd zijn - door automobilisten die tegen de boom aan rijden of fietsers hun fietsen e.d. 'parkeren’ tegen de boom - op te nemen in het systeem. Dit is nodig om de bomen extra aandacht te geven en op die manier in de gaten te houden of de bomen afsterven. Tevens is het van groot belang om een actuele lijst van ‘Monumentale, Bijzondere en Beeldbepalende bomen’ op te nemen in het bestand, waarbij alle gemeenten dezelfde grens gebruiken voor ‘oude’ bomen en dat is 45 à 50 jaar. 

De 3 - 30 - 300 regel
Tegenwoordig is de 3 - 30 - 300 regel van groot belang en een internationale vuistregel voor de stedenbouw en groenontwikkeling, die is ontwikkeld door professor Cecil Konijnendijk. Middels de regel wil men de stedelijke omgeving groener, gezonder en klimaatbestendiger maken. Met 3 wordt bedoeld dat iedere inwoner vanuit de eigen woning of werkplek minstens 3 volgroeide bomen moet kunnen zien; de 30 komt overeen met het percentage van boomkroonbedekking in elke buurt of wijk; met 300 wordt aangegeven dat men binnen maximaal 300 meter moet wonen van een openbaar groen park of bruikbare groene ruimte. De regel is vooral van belang in de ‘vergrijsde’ gebieden in een stad of dorp. Ook in de binnenstad moet de regel worden toegepast, waarbij niet gezegd mag worden dat de boomkroonbedekking in wijk 1 zo’n 50 procent en dus mag het in het centrum best een stuk minder.      

Tenslotte is het van belang dat bij bouwplannen altijd een BEA (Bomen Effect Analyse) wordt uitgevoerd. BEA staat voor een gestandaardiseerd onderzoek om te beoordelen wat de gevolgen van bouw- of graafwerkzaamheden zijn voor de aanwezige bomen, waarbij het doel is dat de bomen optimaal beschermd worden. Tevens is het van belang dat een  QuickScan Flora en Fauna wordt uitgevoerd. Dit is een oriënterend ecologisch vooronderzoek dat wettelijk verplicht is bij ruimtelijke ingrepen zoals bouw, sloop, renovatie en  kap- en snoeiwerkzaamheden bij bomen. Het doel is om binnen de kaders van de Omgevingswet te bepalen of er beschermde plant- en diersoorten (en eventueel beschermde natuurgebieden) aanwezig zijn die schade kunnen oplopen door de plannen en werkzaamheden.  

De Groene Mantelzorger